Przetworzona żywność. Naukowcy biją na alarm po latach obserwacji pacjentów onkologicznych
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu żywność było przede wszystkim efektem pracy rąk – rolnika, piekarza, kucharza, rodziny. Dziś coraz częściej jest wynikiem procesów technologicznych, laboratoriów i produkcji masowej. Przetworzona żywność, którą można przechowywać miesiącami, która smakują zawsze tak samo i wymaga jedynie podgrzania lub otwarcia opakowania, stała się codziennością milionów ludzi.
Jednak wraz z tą wygodą pojawia się pytanie o cenę zdrowotną. Najnowsze wieloletnie obserwacje naukowe sugerują, że skutki mogą być znacznie poważniejsze, niż dotychczas przypuszczano. Szczególnie dramatycznie wygląda sytuacja w grupie osób, które już raz stanęły do walki o życie – u pacjentów po chorobie nowotworowej.
Przeczytaj również: Cisza w kurnikach, niepokój na wsi. Ptasia grypa znów zbiera żniwo w Polsce
Przetworzona żywność. Badanie, które zmienia sposób myślenia o diecie po chorobie nowotworowej
Wieloletnie badanie prowadzone we Włoszech w ramach projektu Moli-sani objęło ponad 24 tysiące osób obserwowanych przez niemal półtorej dekady. W tej grupie znajdowało się ponad 800 osób, które wcześniej przeszły chorobę nowotworową. To właśnie ich los okazał się szczególnie niepokojący.
W trakcie średnio 14,6 roku obserwacji odnotowano 281 zgonów w tej podgrupie. Analiza pokazała wyraźną zależność: im większy udział żywności ultraprzetworzonej w codziennej diecie, tym wyższe ryzyko śmierci – zarówno z powodu nowotworu, jak i innych przyczyn.
Osoby spożywające najwięcej takich produktów miały niemal o połowę wyższe ryzyko zgonu ogółem i ponad o połowę wyższe ryzyko zgonu z powodu choroby nowotworowej w porównaniu z osobami, które jadły ich najmniej. To dane, które trudno zignorować.
Czym właściwie jest żywność ultraprzetworzona?
W potocznym rozumieniu wiele osób utożsamia niezdrową dietę z nadmiarem cukru, tłuszczu czy kalorii. Tymczasem naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na coś zupełnie innego – stopień przetworzenia żywności.
Żywność ultraprzetworzona to produkty powstające głównie z przemysłowych składników, często z dodatkiem substancji, które w naturalnej kuchni właściwie nie występują. To między innymi:
- gotowe dania instant
- słodzone napoje i sztuczne słodziki
- przetworzone mięso
- słone przekąski i fast foody
- słodycze produkowane przemysłowo
- gotowe sosy, pasty i dania pakowane próżniowo
Takie produkty często zawierają niewiele witamin, minerałów czy błonnika, ale jednocześnie są bogate w dodatki technologiczne, cukry proste, niekorzystne tłuszcze i stabilizatory.
Dlaczego stopień przetworzenia może być ważniejszy niż skład na papierze?
Jednym z najbardziej niepokojących wniosków badania jest to, że negatywny wpływ ultraprzetworzonej żywności utrzymywał się nawet wtedy, gdy uwzględniano ogólną jakość diety. Innymi słowy – nawet jeśli ktoś spożywał podobną ilość kalorii i składników odżywczych, większy udział żywności przemysłowej nadal pogarszał rokowania zdrowotne.
Naukowcy wskazują kilka możliwych mechanizmów. Substancje wykorzystywane w produkcji przemysłowej mogą zaburzać mikrobiotę jelitową, czyli jeden z kluczowych elementów odporności organizmu. Mogą także nasilać przewlekły stan zapalny, który jest powiązany z wieloma chorobami przewlekłymi, w tym nowotworami.
Dodatkowo mogą wpływać na metabolizm i gospodarkę hormonalną. Organizm otrzymuje energię, ale nie dostaje sygnałów sytości i wartości odżywczych w sposób, do którego ewolucyjnie został przystosowany.
Stan zapalny jako ukryty mechanizm ryzyka
Analiza biomarkerów biologicznych pokazała, że część związku między dietą ultraprzetworzoną a śmiertelnością można wyjaśnić podwyższonym stanem zapalnym oraz wyższym tętnem spoczynkowym. Po uwzględnieniu tych czynników zależność osłabiała się, ale nie znikała całkowicie.
To oznacza, że żywność przemysłowa może oddziaływać na organizm wielotorowo. Nie tylko poprzez kalorie czy składniki odżywcze, ale poprzez całościowy wpływ na fizjologię organizmu.
Dlaczego to szczególnie ważne dla osób po chorobie nowotworowej?
Pacjenci, którzy przeszli leczenie onkologiczne, często żyją z organizmem bardziej wrażliwym na zaburzenia metaboliczne i immunologiczne. W ich przypadku nawet niewielkie przewlekłe procesy zapalne mogą mieć większe znaczenie niż u osób zdrowych.
Badanie sugeruje, że dieta po zakończeniu leczenia może być jednym z kluczowych elementów wpływających na długość życia. I nie chodzi wyłącznie o liczenie kalorii czy makroskładników, ale o to, jak bardzo jedzenie zostało przekształcone przez przemysł.
Globalny trend, który może pogłębiać problem
Spożycie żywności ultraprzetworzonej rośnie na całym świecie. W wielu krajach stanowi już ponad połowę codziennej diety. Wraz z urbanizacją, tempem życia i dostępnością tanich produktów gotowych, trend ten może się jeszcze nasilać.
Dla systemów ochrony zdrowia oznacza to potencjalnie rosnącą liczbę chorób przewlekłych, wyższe koszty leczenia i większe obciążenie społeczne.
Przetworzona żywność. Co wynika z badań dla zwykłego konsumenta?
Najważniejszy wniosek nie dotyczy jednego produktu ani jednej kategorii żywności. Chodzi o ogólny udział żywności ultraprzetworzonej w codziennej diecie.
Najprostszą wskazówką może być skład produktu. Im dłuższa lista składników i im więcej dodatków technologicznych, tym większe prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia z produktem ultraprzetworzonym.
Coraz częściej eksperci sugerują powrót do prostych zasad: więcej gotowania w domu, więcej świeżych produktów, mniej żywności, która powstała głównie w fabryce, a nie w kuchni.
Chcesz zadbać o stan swojego uzębienia? Dzięki usługom dentysta Poznań jest to możliwe! Sprawdź: proteza poznań, endodoncja poznań, poznań ekstrakcja zęba.
Granice badania i to, czego wciąż nie wiemy
Naukowcy podkreślają, że było to badanie obserwacyjne, więc nie pozwala jednoznacznie stwierdzić związku przyczynowo-skutkowego. Istnieje też ryzyko błędów w raportowaniu diety, a liczba zgonów w badanej podgrupie była stosunkowo niewielka.
Nie było również pełnych danych o stadium choroby nowotworowej w momencie diagnozy, co mogło wpływać na wyniki.
Jednak mimo tych ograniczeń skala obserwacji, czas trwania badania i spójność wyników z innymi analizami sprawiają, że wnioski traktowane są bardzo poważnie.
Nie odkładaj zdrowego uśmiechu na później! Pełne leczenie ortodontyczne Kraków to więcej niż tylko proste zęby. To poprawa wymowy, zgryzu i samopoczucia.
Jedzenie jako decyzja o przyszłości
Badanie nie mówi, że pojedynczy produkt przesądza o losie człowieka. Pokazuje jednak coś znacznie bardziej niepokojącego – że codzienne, drobne wybory żywieniowe mogą w długiej perspektywie realnie wpływać na długość życia.
W świecie, w którym jedzenie coraz częściej staje się produktem przemysłowym, a nie elementem kultury i codziennych rytuałów, pytanie o to, co trafia na talerz, przestaje być tylko kwestią smaku czy wygody. Coraz częściej staje się pytaniem o zdrowie, odporność i przyszłość.
